يكى از آن‌ها در جنگل‌هاى فارس و لرستان و كردستان ديده نشده است . در مقبرهء امامزاده هاشم چند درخت آزاد بسيار خوب بلند هست كه امتياز دارد . در عرض راه چند رودخانه است كه بزرگ آن‌ها رودخانهء سياه‌رود است كه بسيار آب تندى دارد . از ثلث مرحوم حاجى ابو القاسم يزدى ، پل بسيار خوبى مرحوم حاجى ملا رفيع ساخته است كه خيلى به كار مترددين مىآيد . روز دوشنبه بيست و ششم شعبان : از چاپارخانهء كهدم به شهر رشت رفتيم و در باغ شهر مشهور به باغ صفا كه مال ميرزا عبد الوهاب مستوفى است منزل كرديم . از چاپارخانه تا شهر رشت پنج فرسخ است ، به شمال و ما بين شمال و مشرق حركت شد . از چاپارخانه تا پل سنگر كه نزديك بازار اكبر خان است به شمال حركت شد و از آن‌جا تا رشت به ما بين شمال و مشرق است . در نزديكى شهر پل خوبى است كه حاجى محمد باقر تاجر ساخته است . شهر رشت جديد الاحداث است ، در تاريخ نهصد هجرى بنا شده كه همان لفظ رشت تاريخ است . تقريبا چهار هزار خانه مىشود . خانه‌هاى تمام اعيان از جهت كثرت باران سفال‌پوش است . در عرض شمالى سى و هفت درجه و بيست دقيقه استوار و در طول چهل و نه درجه و سى و پنج دقيقه گرينيچ رصدخانهء لندن واقع شده است . انحراف قبلهء رشت از جنوب به مغرب بيست و هفت درجه است و پنج درجه نيز تفاوت انحراف قطب‌نما علاوه بشود سى و دو درجه خواهد بود . شب سه‌شنبه بيست و هفتم ، من گرفتار تب و نوبه شدم . نعوذ بالله كه چه كشيدم . به‌واسطه سرما و باران در باغ مجال زيست نشد ، همهء همراهان نيز گرفتار تب و نوبه شدند . ناچار روز شنبه غره رمضان المبارك در شهر به خانهء ميرزا محمد على خان لاهيجى امين ديوان آمديم كه مشغول مداوا باشيم . نوبه و تب يك‌طرف ناخوشى اهل خانه و نوكرها يك‌طرف كه از همه جهت از صداى واىواى ، خواب و استراحت بر ما حرام شد . الحمد الله روز چهارشنبه پنجم عرق كردم ولى كسالت و نقاهت طورى بود كه مجال از رختخواب برخاستن نبود . هواى نحس گيلان و رطوبت لزج چنان سخت و سمج بود كه به آسانى دفع نمىشد . هوا نيز منقلب بود . به درگاه رب العزت ناليدم : « اللهم ارحم عبدك الضعيف الذليل » تا از تفضل الهى هوا تسكين يافت و با حالت نقاهت لنگان‌لنگان بر رفتن مصمم شديم . از آن تب در ماهيچهء پاى راست ، روز سوم وجع و ورمى پيدا شد كه پا را بر زمين نمىتوانستم بگذارم كه هنوز وجع و ورم باقى است . نمىدانم پس از رفع كسالت بالعرض رفع خواهد شد يا خدا نكرده درد ديگرى است . جناب ناصر الملك محمود خان حاكم گيلان در اين چند روز از پرستارى و غمخوارى كوتاهى نكردند . علماى اعلام هم در عيادت كه بهترين عبادت است مضايقه نداشتند . روز پنجشنبه سيزدهم شهر رمضان المبارك : از رشت تا پيربازار يك ساعت و نيم مسافت است . از پيربازار تا كنار واپور سلطانى يك